Territoriaal Ontwikkelingsprogramma (T.OP) Noordrand

In 2016 werd door de Vlaamse overheid een consultatieperiode georganiseerd waarbij de bevolking advies kon geven over een ‘proeve van programma' voor de Noordrand. Deze nieuwe visietekst voor de regio werd opgesteld door de administratie Ruimte Vlaanderen, samen met haar Brusselse collega's, de provincie Vlaams-Brabant en de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) .

Gebied

Het gebied waarvoor het territoriaal ontwikkelingsprogramma werd opgemaakt bevat delen van Vilvoorde, Machelen, Zaventem, Grimbergen, Brussel (Neder-Over-Heembeek & Haren), Evere en Schaarbeek. Het werd ten zuidwesten begrenst door de Van Praetbrug en de Lambermontlaan. De E40 is de zuidoostelijke grens. Dat maakt het geheel een beperkte zone, maar sommige acties beslaan een ruimer gebied, en hoe ruim, dat wordt niet precies omschreven. Het betreft een ruimtelijk samenwerkingsproject dat de gewestgrenzen overschrijdt en dat op zich is baanbrekend.

T.OP

Een Territoriaal Ontwikkelingsprogramma, afgekort T.OP, is een nieuw concept in het ruimtelijke beleid. Het is geen klassiek plan, maar een visie gekoppeld aan acties om die visie te bereiken. Het ‘brengt relevante belanghebbenden samen om in een bepaald gebied vanuit gemeenschappelijke doelstellingen te komen tot een programma van realisaties op korte en middellange termijn.

Visie

Uitgangspunten voor de denkoefening zijn de verwachte bovengemiddelde demografische groei en de huidige mobiliteitsknoop. Die zijn voor de planners een aanleiding om de Noordrand doorgedreven te verstedelijken. In hun visie voor de regio in 2050 dromen ze van een stad op mensenmaat met autoluwe kernen, plaats voor voetgangers en fietsers en veel openbaar vervoer. Er heersen strengere normen op het vlak van luchtkwaliteit, geluidsoverlast en bodemkwaliteit. De planners willen een duurzame ‘Airport City' creëren. De bevolking zal flink aangegroeid zijn, en meertalig en divers van samenstelling. ‘Ceci n'est pas un Rand' dopen ze hun scenario.

Strategieën

Het programma noemt vier strategieën om die stedelijke visie te bereiken: de uitbouw van een mobiliteitsnetwerk, de versterking van de open ruimte, de activering van onderbenutte ruimte en een evenwicht met hinderlijke infrastructuur als de Ring en de luchthaven. Het rapport vermeldt 97 acties om de strategieën uit te werken.

Deelgebieden

Het programma identificeert ook vier deelgebieden van strategisch belang: de A201, de Heizel, de spie tussen de Leuvensesteenweg en de E40, en de kanaalzone/Zennevallei .

De A201 (ook N22 of Leopold III-laan genoemd) is de weg van Brussel naar de Zaventemse luchthaven. Langs de weg zijn nogal wat Europese instellingen en de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) gelegen. De planners willen dat gebruiken om een sterk merk te creëren, de ‘Europese Boulevard', tegelijk ook de naam van een op te richten publiek-privaat samenwerkingsplatform in de schoot van Brussels Metropolitan. Ze willen de autostrade herinrichten als laan, met meer plaats voor tram, fietsers en voetgangers. Deze nieuwe identiteit zou internationale bedrijven en organisaties moeten aanzuigen.

De plannen voor NEO en een nieuw stadion zijn belangrijke stappen in de herontwikkeling van de Heizelvlakte, aldus de opstellers van het T.OP. Maar het park moet beter bereikbaar worden, met metro, bus, fiets en op langere termijn zelfs met de trein: de planners willen een nieuwe oost-westverbinding onderzoeken die de Heizel met Gent, Vilvoorde en de luchthaven verbindt. Het T.OP voorziet op en rond de Heizel ook in 26.000 woningen. In de bewuste passages wordt in het midden gelaten hoe groot deze nieuwe stadswijken moeten worden, maar er zijn aanwijzingen dat die tot buiten de officiële T.OP-zone zouden reiken. Om de herinrichting te coördineren zou er een projectmanager moeten komen.

Ook de herinrichting van de parallelwegen Leuvensesteenweg (N2) en E40 (A3) en de ruimte tussenin wordt onderzocht. De planners denken aan thematische bedrijventerreinen, zoals een mediapark aan de Reyerslaan. Ook in dit deelgebied zien ze mogelijkheden tot bijkomende woonwijken.

Een laatste strategische deelgebied is de reconversiezone tussen de Brusselse Van Praetbrug en het centrum van Vilvoorde. Het is één van de oudste industriebekkens van ons land. In de negentiende eeuw was het gebied tussen de Willebroekse Vaart en de spoorlijn Brussel-Mechelen (de eerste op het vasteland!) de uitgelezen vestigingsplaats voor zware industrie. Maar vanaf de jaren 1970 ging het bergaf: fabrieken sloten en de buurt verkommerde. De laatste jaren, met de start van het Vilvoordse reconversieproject Watersite, de komst van productiehuis Woestijnvis en de opening van cultuurzaal De Kruitfabriek vindt de buurt echter een nieuw elan. Er zijn wel problemen met bodemverontreiniging en ook wateroverlast: dit is de vallei van de Zenne & Woluwe, maar die zijn ingekokerd en er is veel verharding. In het gebied zijn al enkele recyclagebedrijven gevestigd en de planners zien hier toekomst in de kringloopeconomie. Ze willen ook bouwen aan de identiteit van het gebied, via bestaande of nieuwe evenementen als Brussel Bad.

Sturing

De betrokken partijen plannen een online monitor met een dynamische inventaris van de projecten. Verder willen ze een gezamenlijk platform oprichten om het project op te volgen. Dat platform kan ingebed worden in het Intergewestelijk Forum Ruimtelijke Ordening of in een werkgroep van de Hoofdstedelijke Gemeenschap, zo suggereren ze.

Het T.OP is een zeer ambitieus programma, met ideeën als een intergewestelijk fietsdeelsysteem, een uitbreiding van de tram naar Grimbergen en van de metro naar Wemmel, een oost-westtreinverbinding, een aanpassing van de stringente bouwlagenregeling in het gewestplan, een groot nieuw bos in de Noordrand (het Zoniënwoud-Noord), een snelheidsbeperking op de Ring tot 100 kilometer per uur en een gedeeltelijke overkapping van de Ring ter hoogte van de aansluitingen met de A201 en de Leuvensesteenweg.

Andere plannen

Deze piste zou een koerswijziging betekenen ten opzichte van de groene gordelpolitiek die de Vlaamse overheid al sinds de jaren '60 in de ruime Vlaamse Rand voert. Ze strookt op verschillende punten niet met bestaande plannen als het Structuurplan Vlaams-Brabant en het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan voor het Vlaams Strategisch Gebied rond Brussel. 18 van de 97 voorgestelde acties wijken af van het besliste beleid.

Maar de Vlaamse administratie koestert nu andere ambities voor de regio, blijkt uit verschillende documenten. In het Groenboek Vlaanderen 2050 en de beleidsnota van minister Joke Schauvlieghe kreeg de ruime regio een nieuwe naam (‘Metropolitaan kerngebied') en een ander ontwikkelingsperspectief (‘metropool op mensenmaat'). In de werktekst voor het Witboek Beleidsplan Ruimte is er sprake van een ‘Airport City' en andere ‘metropolitane hefboomplekken' in het ‘Centraal deel van Vlaanderen'. De as Brussel-Zaventem-Antwerpen wordt de ‘ruimtelijke ruggengraat' voor een ‘competitieve metropool in de wereldeconomie'. In een onderzoek ‘Kritische Massa' liet de administratie berekenen hoe groot die metropool moet zijn om internationaal te kunnen concurreren: anderhalf tot twee miljoen inwoners, concludeerden de onderzoekers. En via het project Metropolitan Landscapes onderzochten de Vlaamse en Brusselse administraties hoe de open ruimte in de regio in de toekomst kan functioneren als stadsgroen.

Karla Goetvinck, maart 2016

MEER INFO

• de Noordkrant 1 (verslag van de workshop van 25/6/2014)
• de Noordkrant 2 (verslag van de workshop van 10/10/2014)
• de Noordkrant 3 (verslag van de workshop van 19/12/2014)
• de Noordkrant 4 (verslag van de workshop van 24/3/2015)
• De gedeelde vallei. Deelgebied Kanaalzone tussen Van Praet en Vilvoorde Station (eindrapport ontwerpbureau 1010)
• Regionale visie (eindrapport ontwerpbureau Studio_015)
• Deelgebied A201-E40-Meiser-Nossegem (eindrapport ontwerpbureau Artgineering)
• naar de site van het departement Ruimte Vlaanderen