Vijf Randfederaties rond Brussel

Author(s)

Mares Ann

Source

Documentatiecentrum Vlaamse Rand, Rand-abc-fiche, 2010

Organisation

BRIO

http://www.briobrussel.be

Documentatiecentrum Vlaamse Rand

http://www.docu.vlaamserand.be

Year

2010

Language

Situering

De wet van 26 juli 1971 voorzag in de oprichting van de Brusselse agglomeratie en 5 omliggende federaties van gemeenten uit de Rand, namelijk de Randfederaties Asse, Halle, Tervuren, Vilvoorde en Zaventem. Door de verhoogde druk om voor de taalproblemen in de Brusselse agglomeratie en de Rand een oplossing te zoeken, kregen deze gemeenten de prioriteit in de uitwerking van deze nieuwe bestuursvorm, maar het was de bedoeling dat ook de andere grootsteden Antwerpen, Luik, Charleroi en Gent zouden volgen. De ingreep beoogde immers vooral een rationalisatie en optimalisatie van het lokale bestuur door schaalvergroting. De agglomeraties en federaties waren voorzien voor respectievelijk stedelijke en meer landelijke gebieden, maar beide instellingen zijn qua structuur, samenstelling van de raden en bevoegdheden gelijkaardig.

In de loop van de jaren 1970 werd in het kader van beter en moderner bestuur uiteindelijk voor de oplossing van de fusies van gemeenten geopteerd, wat de Randfederaties overbodig maakte. Terwijl de Randfederaties al in 1977 ophielden te bestaan, zou de Agglomeratieraad in Brussel pas vanaf de oprichting van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest in 1989 worden opgeheven.

Samenstelling van de vijf randfederaties

kaart randfederaties — **Kaart:** **Vijf** **Randfederaties rond Agglomeratie Brussel-Hoofdstad**

RANDFEDERATIE ASSE:
1. Asse
2. Bekkerzeel
3. Borchtlombeek
4. Brussegem
5. Dilbeek
6. Essene
7. Groot-Bijgaarden
8. Hamme
9. Hekelgem
10. Itterbeek
11. Kobbegem
12. Liedekerke
13. Mazenzele
14. Mollem
15. Relegem
16. Schepdaal
17. Sint-Katherina-Lombeek
18. Sint-Martens-Bodegem
19. Sint-Martens-Lennik
20. Sint-Ulriks-Kapelle
21. Teralfene
22. Ternat
23. Wambeek
24. Wemmel
25. Zellik

RANDFEDERATIE HALLE:
1. Halle
2. Alsemberg
3. Beersel
4. Beert
5. Bellingen
6. Bogaarden
7. Buizingen
8. Drogenbos
9. Dworp
10. Elingen
11. Gaasbeek
12. Huizingen
13. Lembeek
14. Linkebeek
15. Lot
16. Oudenaken
17. Pepingen
18. Ruisbroek
19. Sint-Genesius-Rode
20. Sint-Laureins-Berchem
21. Sint-Pieters-Leeuw
22. Vlezenbeek

RANDFEDERATIE TERVUREN:
1. Tervuren
2. Duisburg
3. Hoeilaart
4. Huldenberg
5. Leefdaal
6. Loonbeek
7. Neerijse
8. Ottenburg
9. Overijse
10. Sint-Agatha-Rode
11. Vossem

RANDFEDERATIE VILVOORDE:
1. Vilvoorde
2. Beigem
3. Elewijt
4. Eppegem
5. Grimbergen
6. Hofstade
7. Humbeek
8. Machelen
9. Meise
10. Muizen
11. Perk
12. Peutie
13. Strombeek-Bever
14. Weerde
15. Zemst

RANDFEDERATIE ZAVENTEM:
1. Zaventem
2. Berg
3. Buken
4. Diegem
5. Kampenhout
6. Kraainem
7. Melsbroek
8. Nederokkerzeel
9. Nossegem
10. Steenokkerzeel
11. Sterrebeek
12. Sint-Stevens-Woluwe
13. Wezembeek-Oppem

Tabel 1: Algemene informatie over de Agglomeratie en Randfederaties

	aantal inwoners 1970	aantal raadsleden	aantal gemeenten	aantal ha
Agglomeratie Brussel	1.071.094	83	19	16.179
Randfederatie Asse	106.949	27	25	18.934
Randfederatie Halle	102.575	27	22	18.078
Randfederatie Tervuren	47.787	19	11	15.259
Randfederatie Vilvoorde	97.787	27	15	13.468
Randfederatie Zaventem	63.832	23	13	8.584

Bevoegdheden

De Randfederaties waren dus samenwerkingsverbanden van gemeenten gegroepeerd rond een kerngemeente. Tot de voornamelijk technische bevoegdheden van deze nieuwe supracommunale bestuursorganen behoorden: het ophalen en verwerken van vuilnis, het bezoldigd vervoer van personen, de brandweer en dringende geneeskundige hulpverlening. Wanneer de betrokken gemeenten dit zelf wensten, konden zij ook volgende zaken regelen: luchthavens, publieke markten, slachthuizen, openbare parkings, toerisme, kamperen, lijkverbranding en columbariums, inrichting van diensten voor technische hulp aan de gemeenten en nog andere eventuele bevoegdheden die hen door een andere overheid werden toegekend. Belangrijker was dat de wet op de agglomeraties en federaties tevens de mogelijkheid schiep om bevoegdheden van de gemeenten inzake het aannemen van algemene plannen van aanleg, advies inzake bijzondere plannen van aanleg, advies over gewestplannen, bouw– en verkavelingsverordeningen over te hevelen naar het federatieniveau. Als een gordel van smaragd konden de Randfederaties rond Brussel aldus mee de ruimtelijke ordening van het gebied bepalen. Hoewel de Randfederaties reeds in de jaren '70 werden opgeheven, is hun invloed tot op heden van bijzonder belang. Ze vormen immers de basis waarop vele huidige intercommunales zich hebben georganiseerd en bovendien geldt in de gemeenten binnen het gebied van de vroegere Randfederatie Halle nog steeds de bouwverordening van de voormalige Randfederatie die het aantal bouwlagen tot 4 beperkt.

De verkiezingen voor de Randfederaties op 21 november 1971

De Randfederaties kregen elk een rechtstreeks verkozen raad en een uitvoerend college. Op 21 november 1971 werden de kiezers uit de betrokken gemeenten bijeengeroepen voor de eerste (en enige) verkiezing van de Randfederaties. In de Brusselse gemeenten vond diezelfde dag de verkiezing voor de Agglomeratieraad plaats. Omdat de verkiezingen per gemeente werden georganiseerd, bestond de vrees dat de resultaten, vooral in Brussel en de faciliteitengemeenten, zouden worden geïnterpreteerd als een soort talentelling.

Algemeen was de uitslag een bevestiging van de tendensen die uit de parlementsverkiezingen van 7 november 1971 waren gebleken; het Front démocratique des Francophones (FDF) en de Volksunie (VU) bleven respectievelijk in Brussel en in de Rand stemmen wegtrekken uit de traditionele partijen. Taalpolitiek beschouwd, werden de Randfederatieraden een Vlaams tegengewicht voor de radicaal Franstalige uitspraak van het Brusselse kiezerskorps. In de Rand bekwamen de CVP-lijsten de meeste stemmen, maar de VU-lijsten behaalden evengoed sterke resultaten, zoals te zien op onderstaande grafiek. Proportioneel scoorde de CVP in de vijf federaties bijna gelijk, met resultaten tussen de 29 en 34 % van de stemmen. Het gewicht van de andere politieke formaties schommelde sterker naargelang de federatie. De federaties Zaventem, Tervuren en Asse geven VU-percentages van 21 en 23 %. De Franstalige lijsten kwamen in de Rand op onder de naam Liberté et Démocratie. Zij behaalden in de federatie Zaventem 21% van de stemmen.

Grafiek: Politieke samenstelling van de raden na de verkiezingen van 21 november 1971

randfederaties grafiek partijen

De samenstelling van de raden

Met 43 zetels op 123 werd de CVP de sterkste formatie, maar de verrassing bracht vooral de Volksunie die met 23 zetels de tweede grootste partij werd. In vrijwel alle Randfederaties was de vooruitgang van de Volksunie ten opzichte van de lokale verkiezingen van 1970 opvallend. In enkele gemeenten stond deze Vlaams-nationalistische partij al sterk, onder meer in Schepdaal, waar Jef Valkeniers aan het hoofd van de afdeling stond. Enkel in de federatie Halle is de VU-winst beperkt gebleven door de concurrentie van een sterk Vlaamsgezinde CVP-lijsttrekker Renaat Van Elslande. Vlaamse kiezers hadden als reactie op de campagnes van de francofone partijen gereageerd door VU te stemmen en dit volgens commentatoren destijds vooral ten nadele van de Rode Leeuwen (Vlaamse BSP). De Vlaamse socialisten namen in alle Randfederaties samen met 18 zetels derde plaats in, net voor FDF en liberale lijsten (elk 17 zetels). Verder behaalden de Franstalige liberalen 4 zetels in de Randfederatieraden en de PSC 1 zetel.

De samenstelling van de colleges

De CVP kaapte ook de meerderheid van de plaatsen in het college weg. In alle vijf de colleges nam zij het initiatief en in alle vijf de colleges leverde zij de voorzitter: voor Halle: Jean De Kempeneer, Asse: Philip Vergels, Tervuren: Alfons Van Orshoven, Zaventem: Emiel Mennens en Vilvoorde: Leo Nauwelaerts. De installatie van de federatieraden gebeurde op 12 juni 1972 en ging gepaard met enkele typische incidenten bij de eedaflegging. De Nederlandse Cultuurraad had nochtans duidelijk de Nederlandse als enige wettelijke eedformule opgelegd, maar de verkozenen van de Liberté et Démocratie-lijsten legden dit decreet naast zich neer. In Zaventem werd alzo een verkozene niet beëdigd. In Halle en Asse reageerden een aantal Vlaamse aanwezigen met het zingen van de Vlaamse Leeuw.

Tabel 2: De zetelverdeling in de vijf Federatieraadscolleges na de verkiezingen van 21 november 1971

partij	Federatie Asse	Federatie Halle	Federatie Tervuren	Federatie Vilvoorde	Federatie Zaventem
BSP
Kommunisten
Vlaamse BSP				1
Liberalen Mundeleer
CVP-PSC
FDF-PLP
VU	2	1	1	1	1
PLP-PVV		1
Blauwe Leeuwen
PLP bruxellois
Liberté et Démocratie		1		1	1
SOS-demokratie	1
CVP	4	4	4	4	3
SCF (PSC-strekking)
TOTAAL	7	7	5	7	5

Ann Mares, september 2009

Meer informatie

Wet van 26 juli 1971 houdende de organisatie van de agglomeraties en federaties van gemeenten (Belgisch Staatsblad, 24 augustus 1971), Download (pdf, 412 kb)
Naar de analyses per federatie: : Asse, Halle, Tervuren, Vilvoorde, Zaventem

Publication type

Card